Verdwenen: De Croes

“Verdwenen tussen Mozart en Beethoven”, de ontdekking van H.J. de Croes.

Steeds nieuwe ontdekkingen! Als artiest is het uitermate boeiend om nieuwe, interessante muziek te mogen herontdekken en op een eigentijdse manier te kunnen uitvoeren en opnemen. Vandaag wordt er nog altijd nieuwe muziek ontdekt. Klassieke muziek die eeuwen verborgen bleef in bibliotheken. De muziek van deze nieuwe productie is van de hand van Henri Joseph de Croes: zoon van een Antwerpenaar en tijdgenoot van Mozart.

Ze is pas enkele jaren gelden ontdekt in de hofbibliotheek van Thurn und Taxis in Regensburg. Op het einde van de 18de eeuw was De Croes kapelmeester van het hoforkest van Regensburg, één van de beste orkesten uit die tijd. Wat de muziek van de Croes heel bijzonder maakt is haar grote kwaliteit en virtuositeit, bovendien is ze erg verrassend!

De Croes verdween tussen de plooien van de tijd. In dit programma wordt deze verdwenen muziek gespeeld naast de grote meesterwerken van Mozart en Beethoven.

Programma

Le Nozze di Figaro
Overture & Arias
Sextet op. 71
Adagio Menuetto Rondo
Serenade KV 375
Allegro Maestoso Adagio
Allegro
Divertimento’s n° 13-3, n° 14-2
W.A. Mozart
L. Van Beethoven
W.A. Mozart
H.J. de Croes

De cd

DeCroesCover

Onderzoeksluik

Attitude: Nog steeds nieuwe ontdekkingen

Een gekende boutade stelt dat we in een tijdperk leven waarin de kennis van de mensheid nog nooit zo groot is geweest. Bovendien zou die kennis elke tien jaar verdubbelen. Dit geldt ook voor onze muziekgeschiedenis en muziekwetenschap.
Nog steeds wordt er nieuwe muziek ontdekt. Klassieke muziek die eeuwen verborgen bleef in bibliotheken. De muziek op deze opname is van de hand van Henri Joseph de Croes. Ze is pas enkele jaren geleden ontdekt in de hofbibliotheek van Thurn und Taxis in Regensburg en werd nooit eerder opgenomen.
Als artiest is het natuurlijk uitermate boeiend om nieuwe, interessante muziek te mogen herontdekken en op een eigentijdse manier te kunnen uitvoeren en opnemen.

Divertimenti: muziek als verstrooiing

De muziek op deze cd, Divertimenti en Douze Morceaux, waren initieel bedoeld als verstrooiingsmuziek, zeg maar achtergrondmuziek voor recepties, feesten en banketten. Dit was heel gebruikelijk in de 18e eeuw. Ook vandaag is dit een actueel gegeven: nooit eerder werd er in onze maatschappij zo veel naar muziek geluisterd. Zeer dikwijls heeft deze muziek, thuis, in de auto of in publieke ruimtes een achtergrondfunctie.

Wat deze muziek van De Croes heel bijzonder maakt is haar grote kwaliteit en virtuositeit.

De Croes was kapelmeester van het hoforkest van Regensburg, een van de drie toonaangevende toporkesten van het achttiende-eeuwse Europa. De Croes combineert op zeer hoog niveau luchtige speelse en krullerige hofmuziek met de rationalistische vormen van het classicisme en met de Empfindsamkeit van de vroegromantiek.

Het schilderij dat gereproduceerd werd op de cover van deze cd is van de hand van een tijdgenoot van Henri Joseph de Croes, namelijk de eveneens ten onrechte nauwelijks gekende Jan Joseph Horemans II (1714-1790) een telg uit een Antwerpse schildersfamilie uit de 18e eeuw. Zijn werken zijn van groot belang voor de muziekgeschiedenis omdat hij veel interieurs met muziekinstrumenten schilderde.

Deze muziek werd bovendien geschreven voor het kruim van de 18e-eeuwse solisten. Ze vertelt ook een verhaal van een vergeten kunstenaar uit een tijdperk dat soms verrassend veel gelijkenissen vertoont met het Europa van vandaag.

CONTEXT An Mercelis

Henri Joseph de Croes

Henri Joseph de Croes (Brussel 1758 – Regensburg 1842 ) was een componist en violist uit de Zuidelijke Nederlanden, tijdgenoot van Haydn, Mozart en Beethoven. Hij was de zoon van Henri-Jacques de Croes (Antwerpen 1705-Brussel 1786), violist en componist bij de vorsten Thurn und Taxis in Brussel en Frankfurt en later violist, kapelmeester en muziekdirecteur aan de Koninklijke hofkapel in Brussel. Op achttienjarige leeftijd trad zoon Henri Joseph de Croes in dienst van de prinsen van Thurn und Taxis in het Beierse Regensburg, eerst als violist en vanaf 1798 als kapelmeester. Hij woonde in Regensburg tot aan zijn dood op vierentachtigjarige leeftijd.

De Connectie tussen de familie De Croes en Tour & Taxis

In 1729 trad vader Henri Jacques de Croes in dienst van de familie Thurn und Taxis, een oud adellijk geslacht dat al sinds eeuwen het monopolie over de post- en koetsdiensten in Europa beheerste. De Nederlandse tak van de familie resideerde sinds de 16e eeuw in Mechelen en daarna in Brussel. Bij het uitbreken van de Spaanse Successieoorlog moest de Brusselse centrale opgegeven worden en de familie verhuisde in 1702 naar Frankfurt. Door de Vrede van Utrecht in 1713 werden de Nederlanden toegewezen aan de Oostenrijkse tak van de Habsburgse dynastie. De familie Thurn und Taxis kon nu de facto terugkeren naar Brussel, maar leefde tot 1748 afwisselend in Brussel en Frankfurt. Vijftien jaar lang pendelde Henri-Jacques met hen mee.

Thurn und Taxis in Regensburg: hofmuziek op topniveau. Karl Anselm, de vierde vorst van Thurn und Taxis (van 1773 tot 1797), bevorderde de hofmuziek in de zomerresidentie in Trugenhofen en in de hoofdresidentie in Regensburg.

Hij bouwde het ensemble, dat door zijn vader Alexander Ferdinand als belangrijkste keizerlijk vertegenwoordiger opgestart was voor representatieve doeleinden, verder uit. Talrijke virtuozen werden geëngageerd: de Franse violist Joseph Touchemoulin, de Boheemse componist Franz Xaver Pokorný, de Italiaanse hoboïst Giovanni Palestrini en fluitist Fiorante Augustinelli. Tijdens het laatste kwart van de achttiende eeuw werd het orkest vergroot tot 42 personen en steeg de kwaliteit dermate dat men het Regensburgse orkest “de Berliner Philharmoniker” van de achttiende eeuw zou kunnen noemen. Samen met het orkest van Mannheim en het orkest van de familie Esterhazy in Eisenstadt dat onder leiding stond van Joseph Haydn, behoorde het orkest van Thurn und Taxis in Regensburg tot de beste orkesten van die tijd.

Van 1776 tot 1798 werkte Henri Joseph de Croes als violist aan het Regensburgse hof. Toen Touchemoulin stierf in 1798 bood het hof Henri Joseph de Croes de functie van kapelmeester aan, een grote erkenning.

Het historisch uitvoeringsmateriaal is gelukkig uitstekend bewaard gebleven in de hofbibliotheek en geldt vandaag voor de muziekwetenschap als een van de belangrijkste internationale bronnenbestanden voor de muziek uit de achttiende eeuw.

Het manuscript van Douze Morceaux, een set partijen zonder score bevindt zich in de Turn und Taxis hofbibliotheek. De titel luidt “composé à Tischingen par Henri de Croes 1788.”

De divertimenti bevinden zich in dezelfde bibliotheek en werden gecomponeerd tussen 1793 en 1794.