Verdwenen: Samuel Gardner

Synopsis

Mozarts bekende klarinet concerto wordt in één programma samen gebracht met het  onbekende Hebrew Fantasy voor klarinet en strijkorkest van Samuel Gardner.

Gardner en Veres componeren klassieke werken voor symfonisch orkest met Oost- Europese invloeden. Deze componisten gingen verder op deze weg die ondermeer werd ingeslagen door Brahms, Bartok, Kolady en Liszt.

Credits

Vlad Weverbergh klarinet
Südwestdeutsches kammerorchester Pforzheim
Sebastian Tewinkel conductor

Programma

W.A. Mozart: Clarinet Concerto K 622

Sandor Veress: 4 Transsylvanian Dances for String Orchestra

W.A. Mozart: Symphony A-major K 134

Samuel Gardner: Hebrew Fantasy for Clarinet and String Orchestra

Onderzoeksluik

Culturele Context
Russische Joden in New York

De Hebrew Fantasy van Samuel Gardner alsook de Introduction on Hebrew themes van Sergei Prokofiev werden gecomponeerd voor en in opdracht van de Russisch-Amerikaanse klarinettist Simeon Bellison (Moskou 1881 – New York 1953).

Bellison heeft niet enkel als klarinetvirtuoos en pedagoog, maar ook als cultureel personage een hoogst symbolische betekenis: de in Rusland geboren Jood die naar de VS emigreerde en die zich, in zijn geboorteland zowel als, later, in zijn adoptieland, inzette voor de verspreiding van “Joods geïnspireerde” muziek. Zijn levensloop vertoont een patroon dat vergelijkbaar is met dat van anderen uit het milieu van de Joods-Russische intelligentsia en kunstenaars van die tijd (in de muziekwereld: Gershwin, Irving Berlin etc.). Hij onderscheidde zich echter toch vooral als propagandist van die muziek.

Tijdens zijn carrière in de VS bleef Bellison intense belangstelling koesteren voor de creatie van Joodse kunst. Hij richtte zich tot musici uit zijn vriendenkring – o.a. Samuel Gardner – om aldus geïnspireerde werken voor hem te schrijven.

Het resultaat verschilt wezenlijk van de inspiratiebron

Bellison bleef wel een uitgesproken adept van klassieke muziek en de klassieke esthetiek. De voor hem gecomponeerde muziek moest een plaats kunnen nemen in het klassieke repertoire (cf. Gershwin Rhapsody in Blue).
Het resultaat is een Joods geïnspireerde, klassieke muziek, voor een klassiek instrumentarium.

Was de inzet ervan behoud van de eigen culturele identiteit, en zo ja, in welke zin of mate? Spreken van Joods geïnspireerde muziek impliceert uiteraard meer dan dat de componist ervan toevallig van Joodse afkomst is.
Of was het er eerder om te doen de muziekwereld te beïnvloeden en het repertoire te verrijken door een specifieke bijdrage en vanuit een bijzondere achtergrond?
Zeker is dat de de Joods-Russische intelligentsia en kunstenaars wat dat betreft enorm hebben bijgedragen tot de rijke en intense kruisbestuiving die zo typisch is voor het muziekbedrijf in de VS.

Culturele roots als artistieke inspiratiebron

In dit verband dient zeker opgemerkt dat we uit het feit dat Bellison een bepaald soort muziek promootte niet zomaar kunnen besluiten dat hij daarmee ook uiting gaf aan een “ideologisch” credo. Veel iconen uit de Westerse muziekgeschiedenis hebben immers hun

volkscultuur als inspiratiebron voor hun muziek gebruikt. Denken we maar aan Mozart, Weber, Kodaly, Liszt, Brahms, Dvorak, Smetana, Janacek, Enescu en zeker niet te vergeten Bartok die van de Roemeense volksmuziek een ware studie heeft gemaakt.